uit: Een Prachtig Leven door Frank Martela


Een waarschuwing tot slot. Voorkom dat je project om je leven zinvol te máken je gaat belemmeren om je leven als zinvol te erváren. De moderne westerse cultuur heeft er bij ons de boodschap ingehamerd dat we ons leven als een project moeten benaderen. Je moet, zo krijg je voortdurend te horen, doelen formuleren, plannen maken, de lat hoog leggen en prioriteiten stellen, alles om maar het maximale resultaat te behalen, die heilige graal van het westerse leven: succes. Wanneer je je leven als een project benadert, hangt de waarde van je leven af van het welslagen of mislukken van het project. En aangezien de beoogde resultaten vaak pas in een verre toekomst worden gerealiseerd, wordt de hele weg naar dat punt, dat je wellicht nooit zult bereiken, een eentonige worsteling zonder inherente waarde. Deze hedendaagse tendens gaat zelfs zo ver dat als je niet lijdt, dat wordt opgevat als een teken dat je niet hard genoeg werkt, zoals de onderzoekswetenschapper Emma Seppälä constateerde toen ze de extreme prestatiecultuur onder studenten aan de Stanford-universiteit observeerde. Het probleem met projecten is dat ze je leven instrumentaliseren; het gaat er dan niet meer om je leven te leven, maar om het leven te gebruiken om iets te bereiken. Het helpt maar weinig als je het najagen van geld, roem en succes verruilt voor het najagen van geluk en zin. Hoewel het verstandig kan zijn om vraagtekens te zetten bij de jacht op steeds meer rijkdom, status of professioneel succes, schiet je er niets mee op als je simpelweg de ene obsessie vervangt door een andere. Je gebruikt dan nog steeds je leven om iets te bereiken in plaats van het te omarmen en te leven. Door de focus op het eindresultaat te houden, merk je de kleine, glanzende, alledaagse momenten die het leven echt zinvol maken niet op. Behandel je leven minder als een project en meer als een verhaal, de volstrekt originele vertelling van wat jij tegenkomt, ervaart, waarneemt en uitdrukt. Wat je ook meemaakt – goed of slecht, zelfgekozen of van buitenaf opgelegd – het maakt allemaal deel uit van dat verhaal. De hoofdstukken van je verhaal omvatten je verschillende sterke en zwakke kanten, je eigenaardigheden en je uniciteit. Een verhaal is bovendien geen wedstrijd. Een verhaal ontvouwt zich. Het brengt mensen in beweging; het legt zijn personages keuzes voor. Als reflectieve schepsels houden we van een goed verhaal en dat is niet zonder reden: we gebruiken verhalen om lessen te trekken, zowel morele als persoonlijke. We gebruiken ze om onszelf te vermaken, maar ook om te reflecteren over onze wereld als geheel en om daar betekenis aan te verlenen. We nemen onze toevlucht tot verhalen om ons gevoel voor schoonheid en onze balans te hervinden in een vaak verwarrende en complexe wereld. Zeker, binnen een verhaal kunnen er projecten zijn; grote projecten vormen immers fantastische ingrediënten voor een goed verhaal. Maar projecten zijn slechts een deel van het verhaal. Zorg dat ze jou, je wereldbeeld of het ervaren van zin in je leven niet gaan overheersen. Uiteindelijk ontvouwt het verhaal van je leven zich in het heden en het enige waarnaar je kunt streven is, in de woorden van John Dewey, de ‘verrijking van het heden om zichzelfs wille’.
Er is een oud oosters sprookje over een reiziger die rustig door de steppe loopt wanneer hij plotseling wordt aangevallen door een tijger. Rennend voor zijn leven komt de reiziger bij de rand van een ravijn, en hij springt. Tot zijn afgrijzen ziet hij op de bodem van het ravijn een enorme krokodil die hem met opengesperde bek opwacht, klaar om hem te verslinden. Vertwijfeld grijpt de reiziger de tak vast van een wilde struik die daar tegen de rotswand groeit. Hij zit klem tussen twee verschrikkelijke opties: de tijger boven hem en de krokodil in de diepte. Twee muizen beginnen te knagen aan de tak waaraan hij hangt. Hij weet dat zijn dood onontkoombaar is. Tolstoj gebruikte dit sprookje om zijn situatie in het leven te illustreren. In zijn existentiële crisis zag hij zichzelf als die reiziger, niet in staat om te genieten van wat het leven hem te bieden had, omdat hij alleen oog had voor de muizen en de krokodil. Toch heeft de zenkoan ons meer te zeggen dan wat Tolstoj eraan ontleende: het onafwendbare einde latend voor wat het is, richt de reiziger zijn aandacht op de schoonheid die in het huidige moment nog aanwezig is. Naast de tak groeien een paar glanzende aardbeien, die hij met zijn andere hand plukt. Als hij ze eet denkt hij bij zichzelf: wat smaken ze zoet! Het leven mag dan op zekere dag eindigen, op alle andere dagen gebeurt dat niet. Al die andere dagen krijgen we gelegenheden om van schoonheid te genieten, zin te creëren en zoetheid te proeven. Het leven is mooi als dat is afgestemd op de kleine wonderen van je alledaagse bestaan. Dit idee wordt verder uitgewerkt door Alan W. Watts, de beroemde zenleraar, die het leven vergelijkt met muziek. Bij het spelen van een lied wint niet degene die het snelst speelt. De zin van een muziekstuk ligt niet in het bereiken van het einde maar in wat er gebeurt terwijl de muziek ten gehore wordt gebracht. In zijn woorden: ‘We beschouwden het leven aan de hand van een analogie – die van een reis of een pelgrimstocht – met aan het einde een belangrijke bestemming. Het ging erom dat einde te bereiken, succes of wat dan ook, of misschien de hemel nadat je gestorven bent, maar daardoor zagen we gedurende de hele weg het belangrijkste over het hoofd. Het draaide om de muziek zelf, en je had moeten zingen of dansen zolang de muziek werd gespeeld.’ Op een dag zal de muziek ophouden. Wat daarna komt weet niemand. Maar het heeft geen zin om op de stilte te wachten. Als je dit leest, dan speelt de muziek nog voor jou. Dus ga naar buiten en dans.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: